Te Huringa o Te Tai

Translate into English

Ko te iwi Māori me Ngā Pirihimana e ngunguru nei

E oati ana Ngā Pirihimana ki te tipu i te whanaungatanga me te iwi Māori e tutuki ai te tuku ratonga e hiahia ana e ngā whānau Māori me ō mātou hapori.

Tae rā anō ki tō mātou whai māramatanga ki ngā wawata o te iwi Māori, o ngā whānau me ngā hapori me te tautoko hoki i ngā whakatutukitanga o ērā wawata.

He oati ki te iwi Māori me te Tiriti

E oati ana Ngā Pirihimana kia urupare ki te iwi Māori, arā, ki ngā tangata whenua, me te mārama ki te hiranga o te hononga Māori Karauna me te hōnore i te Tiriti o Waitangi hei tuhinga pūmau tuatahi o Aotearoa.

E kōkiri tonu ana Ngā Pirihimana kia whai māramatanga me pēwhea te mahi tahi ki te iwi Māori.

Te whakapai i ā mātou Tuku Ratonga mā te tipu o te matatau o ō tātou tangata ki te ahurea

He tōpūtanga kanorau, he tōpūtanga kākano maha a Ngā Pirihimana o Aotearoa. E pai ai te tuku i ngā ratonga pirihimana tika, e tiro whānui ana Ngā Pirihimana ki ngā momo ara e piki ake ai ngā pūkenga mōhiotanga o ō mātou tangata mā ngā tini wheakoranga, taiao ako anō hoki.

E tutuki ai tēnei, me tuku whakangungu mō Te Ao Māori, te Tikanga, Te Reo Māori, Te Tiriti o Waitangi, Te Whakaputanga o te Rangatiratanga o Niu Tīreni me te tipu i te mōhiotanga kākanorua, pūkenga me te whakaāhuru i ngā kaimahi i a rātou e whai wāhi ana ki ō mātou hapori.

Ka mihia e Ngā Pirihimana te kanorautanga, ā, e mōhio ana me aha mātou ki te hiahia kia hanga pērā i ō mātou hapori.

E kōkiri ana

  • Ngā Pirihimana ki te tipu i te āhuahanga o te iwi Māori ki roto, puta noa i te tōpūtanga hoki.
  • Nā te tipu o te kanorau, ka whāngaihia anō ngā tini whakaaro, aronga kia kōrerotia, kia auahatia e pai ai te tuku o ā mātou ratonga mō te iwi Māori.
  • Ka mihia ko te āheitanga kia mārama, kia hīkoi māia i Te Ao Māori. Mēnā e hiahia ana koe kia tū hei pirihimana, tēnā whakapā mai ināianei mā tā mātou paetukutuku pirihimana hou i konei!

Ko Te Huringa O Te Tai te rautaki a Ngā Pirihimana i whakawhanakehia nā te whakarongo ki ngā whānau, ngā hapū, ngā hapori, te iwi Māori me ō mātou tangata.

Ka whakamanahia e tēnei rautaki te whakapapa o ‘Te Huringa o Te Tai’, ā, mā ngā piki me ngā heke o mua atu e koke whakamua ai Ngā Pirihimana kia pai ake ai te mahi ngātahi ki ngā iwi Māori hei tautoko i ō rātou tūmanako mō tō rātou iwi mē ō tātou hapori.

Ka mihia e Ngā Pirihimana tō mātou anō oati ki te iwi Māori me te Tiriti o Waitangi me ngā hua ka puta mai i te hōnore i ngā hononga ki te iwi Māori me ō mātou hapori.

Kua tangata whenua tēnei rautaki ki tā te whakatakotoranga rautaki a Ngā Pirihimana e tuku pai ai tā mātou whakatakanga, ‘kia tu hei Motu Haumaru Katoa’. E whakatutuki ai i tā mātou whakatakanga, me tautoko mātou i te whakatutukitanga o te kitenga o Te Huringa O Te Tai:
Kia roa te oranga mō ngā Māori katoa, mahue mai te hara, te pārurengatanga, me te pāmamaetanga ā-rori.

He aha tātou e hiahia nei ki tēnei rautaki?

Ko Te Huringa O Te Tai te mahere rautaki mō Ngā Pirihimana o Aotearoa hei whakatutuki i Tā Mātou Mahi. Ko tā te rautaki, ahakoa tōna

aronga pāpātanga ki te iwi Māori, ka whai hua te katoa o Aotearoa mā te whakapai i te tuku ratonga me te whakaiti i te pāpātanga o te hara me te pārurengatanga mō te katoa.

Kei te mōhio mātou ka kore e whai hua mauroa i tētahi aronga ‘kotahi mō te katoa’; me whakatūru tō mātou aronga i tētahi mōhio ngātahitanga e mārama ai:
He aha ngā hiahia o te iwi Māori me tautoko e Ngā Pirihimana ō rātou whānau kua hara, kua hē rānei kia hangaia he ara ki waiora.

Ka pātaihia hoki:

  • Ki ngā whakaaro o te iwi Māori, ka pēhea te tuku o ērā ratonga e Ngā Pirihimana?
  • Ki te whakapai ake ngā mahi a Ngā Pirihimana, ka pēhea tōna tirohanga mō te iwi Māori?

He manako tā tēnei rautaki kia whakatutuki i ngā hua e whai ake nei

  1. Ka whakaute, ka ngākau tapatahi, ka mārama hoki Ngā Pirihimana ki te ahurea Māori ka kōrero ana ki te iwi Māori
  2. Ka whakaaweawe Ngā Pirihimana i ngā kōrero tūmatawhānui kia whakaiti i te poapoataunu ā-pāpori me te taunoatanga hara a te Māori.
  3. Kia whakaiti i te pāpātanga a ngā tangata hara mā te whakamahinga o ngā taunakitanga.
  4. Ka tautokohia ngā pārurenga hara kia haumaru tonu rātou mai i tētahi atu hara
  5. Ka aro Ngā Pirihimana ki te ahunga o ngā raru e hua mai ai te mahinga hara anō
  6. Kia nui ake te pāpātanga i waenga i te hunga mahi hara tuatahi/tuarua anō hoki
  7. Ka whai mana ki ngā wāhi ture, wāhi kaupapa here, wāhi pūnaha puta noa i te kāwanatanga kia whakaiti i te ngākaukino ki te iwi Māori
  8. Ngā hononga ki ngā whānau, ngā hapū, ngā iwi me ngā mātāwaka kia whakawhanake i te oranga tonutanga mō te iwi Māori kua tau ki te aronga o Ngā Pirihimana
  9. Ka tautokohia ngā Māori he hītori pāmamae ā-reanga tō rātou kia werohia te ritenga.

E tutuki ai ērā hua, e hāngai hoki tō mātou aronga, kua whakaraupapahia te rautaki ki ngā pou e toru:

  1. Pou Mataara - Ō mātou tangata me ō rātou kawenga whakaaro
    Kia whakawhanake i ō mātou tangata, ō rātou pūkenga, mōhiotanga, kawenga whakaaro me te mahi, kia whāngai atu i ngā hua whakaaweawe mō te Māori, mō te iwi Māori, me ō mātou hapori.
     
  2. Pou Mataaho - Ngā kaupapa whakaaweawe me ngā paearu mahi
    Kia aro ki tētahi aronga whānau ora hanga taurua, tuku taurua me te iwi Māori hoki. Ka whakamahia he aronga taunakitanga kia aro ki ngā kaupapa kua angitu, ā he pito mata rānei ōna kia angitu mō te iwi Māori.
     
  3. Pou Hourua - He hononga whaihua
    Kia aro ki te tipu i te whanaungatanga, e kaha ake ai ngā hononga, ki te iwi Māori me ētahi atu tōpūtanga

Ka tuku tēnei rautaki i ngā kaupapa maha i raro i ngā pou e toru kia whakapai ake i te oranga o te iwi Māori, mā reira ka tautoko hoki i te oranga o Aotearoa. Ko te pūtake o tēnei rautaki, ko te whānau - mō tātou katoa.

Ka angitu mātou mēnā:

  • Ka rongo te iwi Māori i te whakaute, i te ngākau tapatahi me te mōhio ā-ahurea ka kōrero ana rātou ki Ngā Pirihimana.
  • Kua piki ake ngā pūkenga a Ngā Pirihimana, ā, e āhei ana kia tautoko i ngā whānau i te wā e pōkaikaha ana
  • Ka eke ngā hononga ki ngā whānau, hapū, iwi, mātāwaka ki ngā tūmanako tōpū o ērā haumi, kia whakapai ake i te oranga mauroa mō ngā Māori ka kitea e Ngā Pirihimana.
  • Kua whakatutukitia ō mātou wawata
  • E whakatutuki ana ngā whānau i ō rātou moemoeā, wawata hoki he āheinga nō rātou ki te whakatau whakaaro, mā reira anō ka tautokohia tō rātou waiora ake, me te waiora o te mano.
  • E mōhio ana mātou ki ngā panonitanga o roto i a mātou anō, ā mātou pūnaha, hātepe, whakataunga hoki, me te aha, he pāpātanga ngākaupai mō te iwi Māori te otinga.
  • Kua heke ngā hara, mahi hara anō nā te Māori
  • Kua heke ngā raraunga hara ki te Māori
  • Kua heke te pāpātanga o ngā tangata hara i runga i te Māori.

Te whai wāhi o te iwi Māori ki ngā kawenga mahi pirihimana ā-ahurea

He rōpū tā te Kōmihana o Ngā Pirihimana, he kaumātua, ka hui tahi ki te wānanga i ngā raru e whai tikanga ana, e māharahara ana ki a rātou.

E mōhio whānuitia ana tēnei rōpū, arā, ko Te Rōpū Aronga Māori a te Kōmihana, ā, inā noa atu ngā momo mema e tū ana hei māngai mō tō mātou hapori Māori.

He mea ārahi e tēnei rōpū ngā rautaki pirihimana e ai ki te Māori, ā, ka tukuna he kupu āwhina mō ngā raru o nāianei e ai ki ngā whānau, ngā hapū, ngā hapori, me ngā iwi, ā, ka whakakaha ake i te taiao kōrerorero me te hononga i waenganui i te iwi Māori me Ngā Pirihimana anō hoki.

I āwhina Te Rōpū Aronga Māori i Ngā Pirihimana kia whakawhanakehia, kia hanga tauruatia Te Huringa O Te Tai. Ko tā te mahi a te rōpū, he mana whakahaere me te tautoko i te whatinanatanga o te rautaki.

Ehara i te mea ka whai mōhiotanga noa tēnei rōpū ki ngā hononga motuhake i waenganui i te iwi Māori me tētahi kamupene Karauna, ka noho hoki hei takawaenga i Ngā Pirihimana me ngā wawata o te iwi Māori.

Ko ngā mema o Te Rōpū Aronga Māori, ko:

  • Arihia Stirling
  • Dame Iritana Tawhiwhirangi
  • Selwyn Parata
  • Ta Toby Curtis
  • Neville Baker
  • Paora Stanley
  • Rahui Papa
  • Bishop Kitohi Pikaahu
  • Dr Ihakara Puketapu
  • Ta Mark Solomon
  • Lisa Tumahai
  • Dame Naida Glavish
  • Harry Mikaere and
  • Harry Burkhardt
  • Shane Graham
  • Michelle McDonald
  • Howie Tamati
  • Rikirangi Gage
  • Ngahiwi Tomoana

Hei Pirihimana Ā-iwi

He rōpū anō tā Ngā Pirihimana o ngā pirihimana ā-iwi ko ā rātou mahi he urupare i ngā raru ā-ahurea me te whakapai i ngā hononga pirihimana me te iwi Māori.

Ko tēnei rōpū, tae rā anō ki ngā pirihimana me ngā kaimahi pirihimana, kei ngā rohe pirihimana katoa o te motu.

Ko tā ngā mahi a ngā Pirihimana ā-iwi, he:

  • tuku kupu āwhina ki ngā raru ā-ahurea, pērā i te tautoko i ngā taha e rua kia mārama ki ngā tikanga o tēnā, o tēnā, pēnei i te mate ohorere
  • āwhina i ngā pirihimana ā-rohe kia mahi tahi ki ngā iwi me ngā whānau mō te ārai hara, tukinga waka, me te pārurengatanga
  • hautū i ngā huihuinga mātua pēnei i Te Rā o Waitangi me ngā huihuinga Māori anō
  • urupare i ngā āhuatanga ahurea o ngā tūraru nui pērā i te rū whenua o Waitaha
  • āwhina i ngā tūhuratanga hara nui e whai wāhi ai te Māori.

He whiwhinga nui kia tū hei Pirihimana Ā-Iwi, ā, he ara pai hei whakarato i te iwi Māori me te hapori whānui anō hoki.

He mea hirahira ngā Pirihimana Ā-Iwi kia whakawhanake i ngā hononga ngākaupai me te mahi tahi ki te iwi Māori.

Ka tautokohia e ngā Pirihimana Ā-Iwi tā Ngā Pirihimana oati ki te tiriti me te tuku hoki i ta Ngā Pirihimana whāinga: Ngā Whare Haumaru - wewete ai i ngā hara me te pārurengatanga; Ngā Rori Haumaru - te ārai i te mate, i te wharanga me ō mātou hoa mahi; Ngā Hapori Haumaru - e haumaru ana te tangata ki ngā wāhi e noho, e mahi, e peka atu ana.

Kia tū hei Pirihimana Ā-iwi

  • Mā te tono kia uru atu ki Ngā Pirihimana e tū ai hei pirihimana. Mā tēnei, kei a koe te kōwhiringa kia whai i tētahi ara tae rā anō ki te kōwhiringa kia tū hei Pirihimana Ā-Iwi he māramatanga, he mōhiotanga ōu ki ngā mahi pirihimana. Tēnā, peka atu ki te pae tukutuku Hou a Ngā Pirihimana mō ētahi kōrero anō.
  • Mā te uru ki Ngā Pirihimana hei kaimahi rānei. Ka ako koe i tāu e hiahia ana mō ngā mahi pirihimana mā te whakangungu me te mahi. Tēnā, peka atu ki te whārangi mahi a Ngā Pirihimana mō ngā tūranga e wātea ana.

He huanga mēnā he māramatanga, he mōhiotanga ōu ki Te Reo me te Tikanga Māori, i te mea, ka tautoko tēnei i a koe kia whakawhanake i ngā hononga ki te iwi Māori me ngā whānau.

Ko ētahi anō herenga ka tae rā anō ki ngā mātaitanga pirihimana me tētahi mātaitanga whakahaumaru tamariki pea.