Te rautaki kaupare e kīa nei Te Huringa o Te Tai

Translate into English

Me pēhea tātou e whakaheke ai i te hara auau, te takakino i te tangata me ngā tukinga waka i waenga i te iwi Māori? Inā ētahi whakautu ki tēnei pātai, kei Te Huringa o Te Tai, he Rautaki Ārai Hara, Ārai Tukinga Waka i raro i a Whānau Ora. He rautaki matakite tēnei i takea mai i ngā pūtaiao hou; he mea waihanga ngātahi e ngā iwi me ngā Pirihimana, hei pēhi i te puta auau a te Māori i te pūnaha whakawā hara. Ko tōna pūtake he kaupare i te kino i mua i te pakarutanga mai, kaua i te aukati i te kino e mahingia ana.

Pānuitia The Turning of the Tide - a Whanau Ora Crime and Crash Prevention Strategy (PDF, 2.4 MB).

He aha i tika ai ēnei mahi mō tēnei wā

Kua roa rawa hoki te wā e noho ana ko te hunga Māori – tōna 15 ōrau o te pāpori nui tonu:

  • neke atu i te 40 ōrau o ngā hopukanga tangata katoa a te rōpū Pirihimana
  • neke atu i te 50% o te taupori i te whare herehere
  • ngā mate tata ki te 100 he mate tangata Māori i ō tātou huarahi, ia tau.

Ngā Whāinga o Te Huringa o Te Tai

I raro i te rautaki Te Huringa o Te Tai, ka mahi tahi ngā Pirihimana me te iwi Māori ki te whakatutuki i ētahi whāinga i mua i te tau 2018. Inā rā ētahi:

  • Kia heke te tokomaha o ngā tāngata Māori tauhou ki te hara me ngā tāngata hara Māori taipakeke, mā te 10 ōrau
  • kia heke te tokomaha o te wehenga o ngā tāngata Māori hara auau, me ngā tāngata Māori i tūkinotia, taiohi mai, pakeke mai, mā te 20 ōrau
  • Kia heke ngā hopukanga Pirihimana (ehara mō te taraiwa waka) ka tatū i muri i te hāmene, mā te 25 ōrau
  • Kia heke ngā mate tukinga waka Māori (kia kaua hoki e piki ake te wehenga o ngāi Māori ka whara i ngā tukinga taumaha tonu) mā te 20 ōrau.

He pēnei te āhua o te ekenga taumata

Atu i tēnei wā ki te tau 2025 ka heke ngā hara auau nā te Māori mā te 20 ōrau, me te puta mai o:

  • tētahi tiakinga moni piki ake pea ki te $800 miriona mō te pūnaha whakawā hara
  • te rironga mai piki ake pea ki te $300 miriona mō ngā kāinga Māori, me tētahi hua tāke mā te Karauna piki ake pea ki te $40 miriona
  • te aukatinga o ngā tukinga kotahi e mate ai he tangata, ā, ka taurite te hua ka tiakina ki te hapori ki te $3.6 miriona.

Kōrerorero

E puta ai he Hua i Te Huringa o Te Tai, me mātua kōrerorero tātou mō tēnei mea te hara, me pēhea hoki te aukati. Ka taea ēnei kōrerorero te kawe ki hea, ahakoa te wā – i te tēpu kai, i ngā kura, i te mahi, i ngā marae anō hoki.

Inā rā ētahi o ngā kaupapa me mātua kōrero e tātou:

  • Ko wai tētahi kaiārahi waka pai i tō mātou whānau?
  • He aha e tika ai te kī he kaiārahi pai ia?
  • Ko wai i roto i tō tātou whānau kei te tino aroha ki tana hoa i runga i te atawhai, me ngā tamariki anō hoki.
  • Me pēhea au kia pērā anō taku noho tata ki taku hoa?
  • Mehemea he whakaaro kotahi, he whakaaro māia tonu hei whakarerekē i te āhua o taku noho, he aha taua whakaaro?
  • Ko wai pea te tangata i tō tātou whānau hei kaihautū mō ēnei huringa?
  • Ko ēhea ngā rōpū me ngā tāngata takitahi ka tika hei āwhina?
  • He pēhea tātou e mōhio ai kua tutuki i a tātou, kua eke ki te taumata?